Wat is de prostaat?
De prostaat is een klier ter grootte van een walnoot, gelegen net onder de blaas. De klier maakt vocht aan dat deel uitmaakt van het sperma. Naarmate mannen ouder worden, groeit de prostaat langzaam, dit is normaal en verloopt bij de meeste mannen zonder klachten. Pas wanneer de klier te groot wordt, kan er druk ontstaan op de plasbuis.
Prostaatkanker is de meest voorkomende kankersoort bij mannen in Nederland, jaarlijks worden ruim 14.000 mannen gediagnosticeerd. Belangrijk onderscheid: de meeste prostaattumoren groeien langzaam en veroorzaken tijdens het leven van de patiënt nooit klachten. Een kleinere groep is snelgroeiend en vraagt om actieve behandeling.
Wat is PSA en wat meet de test?
PSA staat voor Prostaatspecifiek Antigeen, een eiwit dat uitsluitend door prostaatcellen wordt aangemaakt. Kleine hoeveelheden PSA komen normaal gesproken in het bloed terecht. Een bloedtest meet hoe hoog die concentratie is.
Een verhoogde PSA-waarde kan wijzen op prostaatkanker, maar ook op goedaardige vergroting van de prostaat, een ontsteking (prostatitis) of simpelweg een hogere leeftijd. De test is daarmee gevoelig maar niet specifiek: veel mannen met een verhoogde waarde blijken bij nader onderzoek geen kanker te hebben.
Voor wie is de PSA-test zinvol?
De PSA-test is met name zinvol voor mannen tussen de 50 en 75 jaar die willen weten of zij prostaatkanker hebben, ongeacht of zij plasklachten ervaren. Plasklachten zijn namelijk géén betrouwbare aanwijzing voor prostaatkanker; ze wijzen vaker op een goedaardige prostaatvergroting of blaasproblemen.
Mannen met een sterk verhoogd familiair risico, drie of meer eerstegraads familieleden met prostaatkanker, wordt geadviseerd niet zelfstandig te testen maar direct met de huisarts te overleggen over gestructureerde screening. Voor hen geldt een ander begeleidingstraject.
Voordelen van de PSA-test
Een normale uitslag biedt geruststelling. Is de waarde opvallend hoog, dan geeft vroege opsporing de mogelijkheid om kanker te ontdekken vóórdat klachten optreden. Als de tumor snelgroeiend blijkt, kan tijdige behandeling uitzaaiingen voorkomen en de overleving verbeteren. De test geeft bovendien de ruimte om weloverwogen beslissingen te nemen: over testen, over wachten en observeren, of over behandeling.
Nadelen en beperkingen van de PSA-test
Een verhoogde PSA-waarde leidt in veel gevallen tot aanvullend onderzoek dat uiteindelijk géén kanker aantoont, maar daarvoor is wel onzekerheid en belasting doorgemaakt. Bovendien wordt bij PSA-screening regelmatig traag groeiende kanker ontdekt die tijdens het leven van de patiënt nooit klachten zou hebben gegeven.
Behandeling van zo'n traag groeiende tumor, operatie of bestraling, brengt risico's met zich mee zoals erectieproblemen, incontinentie en darmproblemen, zonder dat dit de levensverwachting aantoonbaar verlengt. De afweging is dus persoonlijk: voor de ene man weegt de zekerheid van weten zwaarder; voor de andere man is het risico op onnodige behandeling een reden om niet te testen.
Wat gebeurt er na een verhoogde PSA-waarde?
Bij een opvallend hoge PSA-waarde verwijst de huisarts door voor aanvullend onderzoek. Het traject verloopt doorgaans in stappen: een consult bij de uroloog, een MRI-scan van de prostaat en, als de scan aanleiding geeft, een weefselbiopsie. Pas na biopsie kan met zekerheid worden vastgesteld of er sprake is van kanker, en zo ja, van welk type en groeitempo.
PSA laten meten bij Bloodworks
PSA als losse bepaling, inclusief arts-interpretatie en persoonlijk PDF-rapport. Geen verwijzing nodig, uitslag doorgaans binnen 2 werkdagen.
Praktische informatie: hoe verloopt de meting?
PSA wordt bepaald via een eenvoudige bloedprik, nuchter hoeft u niet te zijn. Vermijd echter 48 uur vóór de afname intensief fietsen op een harde zadel, een rectaal onderzoek of ejaculatie; dit kan de PSA-waarde tijdelijk verhogen en de uitslag vertroebelen.
Bij Bloodworks wordt de PSA-waarde afgenomen bij een van de 800+ priklocaties in Nederland. Elke uitslag wordt beoordeeld door een arts en aangeleverd als persoonlijk PDF-rapport, met toelichting op de waarde en, indien van toepassing, het advies om contact op te nemen met uw huisarts.